ข้างขึ้นข้างแรมและอุปราคา

ภาพซ้ายมองลงมาจากเหนือขั้วโลกเหนือ ขนาดและระยะไม่ตามสัดส่วนจริง: ดวงจันทร์อยู่ห่างโลกราว 60 เท่าของรัศมีโลก และดวงอาทิตย์อยู่ไกลกว่านั้นราว 400 เท่า แสงอาทิตย์จึงถือเป็นลำขนาน ทำให้ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงด้านที่หันไปทางดวงอาทิตย์เสมอ (Top view, not to scale.)

ภาพขวาล่างมองวงโคจรจากด้านข้าง ระยะเหนือหรือใต้ระนาบขยาย 3 เท่า และแถบสีเทาคือเงาของโลก (Umbra): วงโคจรดวงจันทร์เอียงราว 5° จึงเกิดอุปราคาได้เฉพาะเมื่อเดือนดับหรือเดือนเพ็ญตรงกับจุดที่วงโคจรตัดระนาบ ภาพ "มองจากโลก" วาดด้านสว่างทางขวาเมื่อข้างขึ้นตามที่คนในประเทศไทยเห็น และขนาดดวงจันทร์เปลี่ยนตามระยะห่างจริง (เส้นประ = ขนาดที่ระยะเฉลี่ย 384,400 km)

วันขึ้นแรมในภาพนับจากอายุดวงจันทร์โดยประมาณ ปฏิทินจันทรคติไทยจริงมีกฎการนับเดือนและวันเพิ่มเติม (Illuminated fraction and Eclipse geometry come from the Sun-Earth-Moon angle model.)